آژانس بین المللی انرژی اتمی

اگرهدف بازگرداندن ايران به ميزمذاکره باشد، ايران بيش از يک سال است که سيگنال هايي مي فرستد که مايل به تعهد به مذاکره بدون پيش شرط( مانند اين که تنها نتيجه مذاکرات بايد اين باشد که چرخه کامل سوخت اتمي برچيده شود) است. اين چيزي است که قطعنامه هاي شوراي امنيت سازمان ملل خواستارآنند و همان واژگان درآخرين نامه کاترين اشتون به ايران نيز آمده است. [گذاشتن پيش شرط] عيب و نقص اساسي درراهبرد غرب بود و به اين خاطراست که ما خود را دروضعيت خطرناک کنوني مي يابيم.

یک نکتۀ مهم در دیدار بازرسان خواستۀ آژانس برای بازدید از منطقۀ نظامی پارچین بود که احتمالاٌ در آن آزمایش با کلاهک های رزمی اتمی شبیه سازی می شود. جالب این که نه وزارت خارجۀ ایران که وزارت خارجۀ روسیه در این باره گفته این مکان قبلاٌ مورد بازرسی قرار گرفته است.

آخرین گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی به عنوان کاتالیزور آخرین دور محکوم شدن ایران عمل کرده است. با این همه، نقد این گزارش مدرکی بر اتهام کسی نیست. این گزارش شاهدی از تلاش برای ساخت جنگ افزار اتمی نیست و حتا از تصمیمی در این باره خبر نمی دهد. بخش عمده ای از آن از گزارش نهادهای اطلاعاتی غرب نوشته شده است. ولی داستان عراق باید به ما آموخته باشد که در سیاست خارجی خود اگر همچنان بر مبنای گزارش سازمان های اطلاعات تصمیم گیری کنیم چه می شود؛ پس بهتر است در این باره دقت به خرج دهیم و تجدید نظر کنیم.

اگر این قرارداد بین الملل وارد مرحله قانونی خود شود، نقش بزرگی را در باره سلاح های هسته ای خواهد داشت. کشورهایی که برای نخستین بار سلاح اتمی خواهند ساخت، از آن پس نخواهند توانست بدانند که آیا سلاحی که برای هدف پیش‌بینی شده ویژه ای آن را ساخته اند، کار می‌کند یا نه؟ چیزی که در باره سلاح های اتمی ساخته شده از پلوتونیوم های راکتورهای اتمی هم صادق است.

ایران راکتور اتمی بوشهر را تقریباً تمام کرده است و در اندیشه راکتورهای دیگری است. بیشتر راکتورهای جهان راکتورهای آبی با فشار ۲۶۴ هستند. همچنین راکتورهایی با آب سنگین ۴۴، راکتورهای آبی جوشان ۹۴، راکتورهایی با گرافیت های سردکننده معتدل با آب سبک ۱۶ و راکتورهایی با گرافیت های سردکننده معتدل گازی ۱۸ هم می‌توان دید. بیشترین نیروگاه های هسته ای از اورانیوم غنی شده ضعیف استفاده می‌کنند که شامل ۲٪ تا ۵٪ اورانیوم ۲۳۵ هستند. بقیه مانند بیشتر راکتورهای آب سنگین می‌توانند با اورانیوم طبیعی کار کنند. امروزه تنها دو «سورجنراتور» در دنیا وجود دارد.

چند سال پس از آن، کره شمالی نشان داد که می‌خواهد اولین آزمایش های سلاح های هسته ای خود را آغاز کند. به همین دلیل است که امروزه منطق: «نباید اجازه داد تا ایران به کره شمالی دوم تبدیل شود»، خیلی پشتیبانی می شود. برنامه هسته ای ایرانیان، بنا به گفته هایشان و بنا به تأیید تهران، حتی اگر یک برنامه کاملاً صلح آمیز هم باشد، بنا به تجربیاتی که از کره شمالی وجود دارد، بهتر است با شک نگاه شود.

عناصر اصلی چرخه سوختی انرژی هسته ای صلح آمیز، بشر را با خطرات ایمنی که از خطرات شاخص فناوری هسته ای است، روبرو می سازند. به عنوان مثال، غنی سازی می‌تواند در تولید مواد سوختی برای راکتورها و در عین حال برای ساختن سلاح های هسته ای نیز به کار رود. اختلاف در استفاده مواد سوختی در آن دو حالت، نه چندان اساسی بلکه بسیار جزئی است. انواع زیادی از راکتورها می‌توانند در یک زمان واحد و همزمان، پلوتونیوم هسته ای با اهداف نظامی و تولید برق تهیه کنند. در پالایشگاه های هسته ای، پلوتونیوم برای استفاده نظامی به همان روشی می‌تواند پالایش شده و به کار رود که در یک راکتور هسته ای صلح آمیز انجام می شود.

خطر تولید بمب های هسته ای با تعداد ساخت نیروگاه های تازه در جهان، رابطه مستقیم دارد. علیرغم همه تلاش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، حد و مرز انرژی هسته ای صلح آمیز و نظامی در این فناوری، از هم جدایی ناپذیرند. آخرین مثالی که در این باره می‌توان زد، ایران است. در نهایت امر، هیچ‌کس نمی‌تواند مخالف گردن نهادن به کنترل اتمی باشد.

آخرین پرچمدار بازگشت به گزینه «گفتگو» کسی نیست جز جناب آقای فرید ذکریا، که شش دانگ سیاست خارجی سی ان ان را به نام تمثال مبارکش سند زده اند؛ سر مقاله نویس عمده تایمز. وی به تازگی در ستونی از واشنگتن پست، اوباما را بر آن داشت که به سال ۲۰۰۸ بازگردد؛ به زمانی که ایده گفتگوی بی قید و شرط با ایران گزینه خوبی به نظر می رسید. ذکریا چنین پیشنها کرد: «اوباما باید به رویکرد حقیقی خود بازگردد و ایران را آزمایش کند ، شاید دری از گفتگو و توافق گشوده باشد.»

نویسنده مدام این غلط مصطلح را تکرار می کند که «اسراییل با یک بمب اتمی نابود خواهد شد.» البته قصد نیست که وحشت چنین حمله احتمالی را بخواهیم کم کنیم ولی حتی اگر هم برای مثال یک بمب مگاتنی در اختیار مثلا ایران قرار بگیرد، چند بمب اتمی لازم است تا مناطق پرجمیعت از حیفا گرفته تا اشکلون یا از تل آویو گرفته تا اورشلیم (بیت المقدس) را بخواهد نابود کند، چه برسد به تمامی کشور اسراییل.

ناظران به طول کلی معترفند که فعالیت های هسته ای ایران به دلیل تحریم ها و مشکلات فنی مربوط به انجام آن، کند شده است: اگر تهران قصد داشته باشد، برپاکردن یک ماشین هسته ای دو تا سه سال طول می کشد. به همین دلیل به رغم موانع، بلوف زدنها، پنهان کاری ها، مسائل نگران کننده که از سوی آژانس مشاهده شده است، هنوز وقت هست تا بتوان راه حلی دیپلماتیک برای این مساله پیدا کرد.اما مذاکرات باید در صراحت و با شناخت کامل مساله و مطرح کردن تمامی مسائل انجام شود.

دولت اوباما پس از تلف کردن زمان بر سر گفت وگو با ایران بالاخره دارد قضیه را جدی تر دنبال می کند. ضن این که به نظر می رسد دولت آمریکا نسبت به تلاش ایران برای تغییر دادن ماهیت ناآرامی های کشورهای عربی هوشمندانه عمل می کند و حواسشان هست. ایران تلاش دارد با حمایت از بشار اسد و تندروهای افراطی در لبنان و غزه، روند را به سمت دیگری ببرد.

برای درک بهتر از نمونه کار آقای هرش بر روی مسئله ایران، به مقاله های قبلی او هم سرزدم. در ژانویه سال ۲۰۰۵ او نوشت که دانلد رامسفلد وزیر دفاع آن زمان آمریکا در دور دوم ریاست جمهوری جورج دبلیو بوش نقش مهمی خواهد داشت. اما در واقع این نقش را کاندولیزا رایس برعهده داشت. در آوریل سال ۲۰۰۶ نوشت که جورج دبلیو بوش در فکر این است که تا پیش از دستیابی ایران به یک کیلوگرم اورانیوم غنی شده، بمباران ایران و حمله نظامی به ایران را دنبال کند. اما هر آن چه بوش انجام داد، دنبال کردن تحریم های ایران در شورای امنیت سازمان ملل بود.

سی و یکم ژوئن سال ۲۰۰۶ بود. برای نخستین بار و پس از چند سال همکاری میان دولت اصلاح طلب ایران با گروه سه، بریتانیا، فرانسه و آلمان و تعلیق فعالیت های مرتبط با غنی سازی، قطعنامه شورای امنیت علیه ایران صادر شد. دولت جمهوری اسلامی تصمیم گرفت به تعلیق پایان داده و غنی سازی اورانیوم را از سر بگیرد. شورای حکام آژانس پرونده ایران را به شورای امنیت فرستاد و به عنوان اولین حرکت، قطعنامه شماره ۱۶۹۶ تصویب شد. این قطعنامه تحریمی را علیه ایران اعمال نکرد اما ضمن تشویق به فعالیت های دیپلماتیک و گفت وگو از ایران خواست فعالیت های غنی سازی اورانیوم را به حالت تعلیق درآورد.