سوریه

جانبداری استوارانه تهران از حکومت سوریه اعتبار ایران را در میان اعراب می فرساید و با بالا گرفتن خیزش های مردمی در سراسر منطقه، این کشور در سیاست خارجی اش با دودلی آشکاری روبروست. تحلیلگران سیاسی می گویند پشتیبانی از رییس جمهور بشار اسد موضع ضعیف تهران را در منطقه از همیشه ضعیف تر می کند. ولی رها کردن اسد مواضع ایران را در سوریه در هم خواهد شکست. پاول سالم مدیر بنیاد کارنگی خاور میانه برای صلح بین المللی می گوید: «آن ها (رژیم ایران) مقدار زیادی از قدرت نرم و اعتبار خود را از دست داده و اوضاع سوریه ماجرا را بدتر می کند.» وی در ادامه می گوید: «انقلاب های (...)

دومین برگ برندۀ سوریه پیمان سیاسیش با ایران است. هیچ معلوم نیست ایران در صورت دخالت بین المللی در سوریه چه واکنشی نشان خواهد داد. برخلاف معمرالقذافی که کسی به کمک او نشتافت اسد با وجود ایران متحد مهمی دارد. حکومت ایران انقلابیون مصر و تونس را قهرمان خوانده است؛ اما قیام کنندگان سوری با تمایلات مشابه در تهران «تروریست» معرفی می شوند. نفوذ سوریه در کشور همسایه لبنان هم عامل دیگری است. اگر اسد بخواهد می تواند با کمک سازمان تحت حمایتش حزب الله چنان آتش سیاسی در لبنان برافروزد که اطفای آن به سختی ممکن باشد.

بنابراین دلایل خوب اخلاقی وجود دارد که به عربستان سعودی تانک های لئوپارد را نفروشند. و دلایل منطقی زیادی هم وجود دارد که حتی با تحویل سلاح کمک کرد که عربستان سعودی با ثبات بماند و بتواند منافع راهبردیش را که منافع ما هم هستند در صورت لزوم به کرسی هم بنشاند. چرا که اسرائیل هم هیچگونه مخالفتی با تحویل تانک ها نکرده است. دولت اسرائیل همتای عربستانی خود را بیشتر متحد می داند زیرا هر دو کشور در موضوع ایران منافع یکسانی را دنبال می کنند.

مسئله غم انگیز این جاست که رابر فورد، سفیر ایالات متحده آمریکا در سوریه تلاش می کرده از معترضان بخواهد با حاکمیت سوریه وارد گفت وگو شوند. این همان نماینده تفکر توماس ای. دونیلون، ابر استراتژیست واقع گرای اوباماست که معتقد است بشار اسد تمایلات آزادی خواهی و دموکراسی خواهی برای سوریه دارد. اگر بشار اسد از این موج اعتراض گذر کند، دولت نظامی خود را به نوعی از جامعه دیکتاتوری کمونیستی بسته تبدیل خواهد کرد. و اگر اسد ماندگار شود، بازنده اوباما خواهد بود. ایران، حزب الله لبنان و دیگر دست و پاهای دمشق در منطقه هم جان دیگری خواهند گرفت و اتحاد قوی تری تشکیل خواهند داد.

مقامات رسمی دفاعی آمریکایی همچنین نگران افزایش عملیات نظامی ایران در خلیج فارس هستند چرا که مانند تلاش برای جرقه زدن به یک درگیری است. شماری از حضور قایق ها و یا کشتی های ایرانی باعث شده نیروهای دریایی آمریکایی به سمت ارتباط بهتر و دقیق تر در منطقه خلیج فارس بروند تا از هرگونه عملیات تنش زا دوری کنند.

پادشاه بحرین آل خلیفه دولت ایران را متهم کرده قصد کودتا علیه او دارد. و در لبنان نیز نخست وزیرسابق سعد حریری از «دخالت آشکار ایران» انتقاد می کند. به گفتۀ وی نباید اجازه داد تهران از متحد خود حزب الله استفاده ببَرَد تا لبنان را «تحت الحمایۀ ایران» کند.

همرزمان قدیمی انقلاب خمینی که مدتهاست صدایشان در نمی آید، فرقه های صوفیه همانند نعمت اللهی ها را به اتهام «کفر» تحت تعقیب قرار می دهند. بر سرکوبی بهائیان نیز که علی الاصول زیاد بوده است افزوده اند. دمشق و تهران از نظر سیاسی پیوندی نزدیک با هم دارند. این اتحاد قرار است تحت هر شرایطی حفظ شود. این درست که حزب بعث در سوریه دنیایی تر است و بنیادگرایان را تعقیب می کند در حالیکه ایران به دیکتاتوری نظامی برپایۀ دین تبدیل شده است؛ اما دشمنی مشترک با اسرائیل و علیه «صهیونیسم» و ایالات متحدۀ آمریکا هر دو حکومت را به هم پیوند می دهد.

برای درک بهتر از نمونه کار آقای هرش بر روی مسئله ایران، به مقاله های قبلی او هم سرزدم. در ژانویه سال ۲۰۰۵ او نوشت که دانلد رامسفلد وزیر دفاع آن زمان آمریکا در دور دوم ریاست جمهوری جورج دبلیو بوش نقش مهمی خواهد داشت. اما در واقع این نقش را کاندولیزا رایس برعهده داشت. در آوریل سال ۲۰۰۶ نوشت که جورج دبلیو بوش در فکر این است که تا پیش از دستیابی ایران به یک کیلوگرم اورانیوم غنی شده، بمباران ایران و حمله نظامی به ایران را دنبال کند. اما هر آن چه بوش انجام داد، دنبال کردن تحریم های ایران در شورای امنیت سازمان ملل بود.

در کشورهای عرب زبان نیز طرح پیشنهاد گسترش همکاری شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس مورد پیشنهاد قرار گرفت تا تمامی فرمانروایان موروثی منطقه را اعم از شیخ نشین ها و امیرها و سلاطین و غیره را زیر یک چتر بگیرد. کشور مراکش در شمال افریقا در شمار کشورهای پیشنهادی این طرح است. رسانه های عرب سرشار از شایعه است که عربستان سعودی به عنوان عضو و رهبر شورای همکاری خلیج فارس تاکنون به رباط (مراکش) و عمان وعده مقدار زیادی وجه نقد داده تا در برابر درخواست های پیاپی واشنگتن برای اصلاحات مقاومت کنند. عربستان سعودی از آن واهمه دارد که دامنه اصلاحات سرانجام به خانه آل سعود هم کشیده شود.

ایرانی ها بنابر دلایل دیگر هم در تنگنا افتاده اند. آنان کوشیده اند بهار عربی را برای خود مصادره کنند – به عنوان «بیداری اسلامی» که مزدوران غرب را جارو کرده است. اما حتی اسلام گرایان در کشورهای مربوط نمی خواهند الگوی جمهوری اسلامی را وارد کنند. و ایران می کوشد نا آرامی ها را در سوریه که به هیچ عنوان دوست آمریکا نیست به عنوان توطئۀ اسرائیل و ایالات متحده برای تغییر حکوکت در این کشور جلوه دهد– همانند انقلاب ناکام ماندۀ سبز در کشور. در پشت همۀ اینها این ترس وجود دارد که ممکن است با این وجود بهار عربی به تابستان ایرانی تبدیل شود.

با توجه به اینگونه اظهارات سیاستمداران غربی، واکنش کشورهای مربوط توضیح پذیر است. در ایران گفته می شود تظاهرکنندگانی که به خیایان می روند تحریک شدۀ آمریکا هستند. در ونزوئلا هم این نگاه وجود دارد، صحبت از کودتای نرم است. و قذافی از آمریکا انتقاد می کند که انقلاب لیبی را به راه انداخته است. وی نیز از صحنه سازی صحبت می کند. سازمان دهندگان این گروه های انقلابی نظر دیگری دارند. اینان انقلاب را واقعه ای می دانند که می توان آن را به صحنه درآورد. انقلابِ رز در گرجستان در سال ۲۰۰۳ و انقلاب نارنجی اوکراین در سال ۲۰۰۴ و انقلاب لاله در قرقیزستان در سال ۲۰۰۵، همۀ اینها به حساب افراد کنواس گذاشته می شود که متحدان خود را در کشورهای مربوط آموزش می دهند و در حال حاضر در ۳۷ کشور فعالند. گل به عنوان نماد سرنگونی بدون خشونت (...)

حال و هوای بدیهی خاورمیانه نشان می دهد که در حالی که بدون مصر جنگ تمام عیاری میان اعراب و اسراییل در نمی گیرد، صلح پایداری نیز بدون سوریه برقرار نخواهد بود. سوریه ناتوان و از دید نظامی کم بنیه، از موقعیت مکانی اش چون برگ برنده و قطب جغرافیای سیاسی بهره برده است و از زرنگی سیاست بیدادگرانه اش چون ابزاری که حضور خود را در نظم منطقه ضروری جلوه دهد. ولی با خیزش های ضد حکومت بشار اسد که دو ماه از تاب آوردنشان در برابر سرکوب می گذرد، سوریه موقعیت خود را به عنوان پاشنه محور از دست می دهد و شاید همین کافی است که تعادل اقتدار قدرت در خاورمیانه بر هم بخورد (و دیگر بر (...)