مرور کتاب

۵.۵ ـ مقررات جزایی و نظامی بر ضد تولید سلاح های هسته ای برای مبارزه علیه تولید سلاح های هسته ای، آمریکا در زمان جرج بوش، اساساً بر آئین نامه‌های یک جانبه تنبیهات هسته ای متکی بود. در این باره می‌توان دو مثال زد: اولین مثال: اقدامات امنیتی علیه تولید سلاح های هسته ای، که در ماه مه سال ۲۰۰۳ نوشته شد. هدف از این مقررات، هم اعتبار قانونی بخشیدن به خود آن و هم آسان کردن کار جلوگیری نقل و انتقالات سلاح های هسته ای، بیولوژیکی و شیمیایی از راه‌های هوایی یا دریایی است. این کار سیستم‌های موشکی و فناوری بهسازی مواد مربوط به همه سلاح ها را نیز در بر می گیرد. تعداد (...)

کارشناسان از خود می‌پرسند که آیا اسرائیل، بدون کمک خارجی، وسایل نظامی لازم را برای نابودی پایگاه های هسته ای ایرانیان دارد یا نه؟ خیلی‌ها فکر می‌کنند که نیروهای آمریکایی قادر به این کار هستند، اما کارشناسان نظامی به توان آمریکائیان برای از بین بردن کامل این پایگاه ها، در یک یورش غافلگیرانه، شک دارند و با توجه به در اختیار داشتن تجهیزات زیاد مقابله به مثل تهران، این کار را توصیه نمی کنند. ۵.۴ ـ همکاری برای عدم تولید سلاح های هسته ای فروپاشیدگی اتحاد حماهیر شوروی و نگرانی نسبت به ارثیه عظیم هسته ای به جا مانده، سبب تصمیم گیری های زیادی در باره منع تولید سلاح (...)

۵.۲ ـ منع سلاح های هسته ای به یاری «ضمانت نامه های» موجود ضمانت های بین‌المللی خلع سلاح های هسته ای بر ماده ۳، بند ۱ پیمان خلع سلاح هسته ای استوار است. اساس این ماده طوری است که کشورهای بدون سلاح های هسته ای در صورتی اجازه دریافت مقداری از مواد هسته ای و فناوری مربوط به آن را خواهند داشت که به آژانس بین المللی انرژی اتمی نشان دهند، این مواد تنها برای اهداف صلح آمیز هستند. دغدغه بزرگ این کنترل ها، جلوگیری از سوء استفاده مواد هسته ای چرخه سوختی غیرنظامی در چرخه سوختی سلاح های نظامی است. سیستم های مراقبتی در دو گام گسترش یافته اند. در گام نخست، یک تشکیلات برای (...)

اگر این قرارداد بین الملل وارد مرحله قانونی خود شود، نقش بزرگی را در باره سلاح های هسته ای خواهد داشت. کشورهایی که برای نخستین بار سلاح اتمی خواهند ساخت، از آن پس نخواهند توانست بدانند که آیا سلاحی که برای هدف پیش‌بینی شده ویژه ای آن را ساخته اند، کار می‌کند یا نه؟ چیزی که در باره سلاح های اتمی ساخته شده از پلوتونیوم های راکتورهای اتمی هم صادق است.

جنگ علیه عراق در سال ۲۰۰۳، خطر تازه‌ای را در زمینه گسترش چشمگیر سلاح های هسته ای آشکار ساخت: در هنگامی که نیروهای آمریکائی کشور را به آشغال خود درآوردند، به اندازه کافی از مهم‌ترین مرکز پژوهش های هسته ای کشور در برابر چپاولگری نگهداری نکردند. مهرهای لاک و موم شده آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در تأسیسات شکسته و مواد هسته ای ناپدید و همه مدارک ربوده شده بودند. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی توانست خطرات موادی را که پیدا کرده بود، به‌موقع برطرف کند.

کشورهای آمریکا، روسیه، بریتانیای کبیر، فرانسه، چین، پاکستان، اسرائیل، هند و احتمالاً کره شمالی که دو نوع سلاح هسته ای می سازند، اولین سلاح های هسته ای خود را به کمک پلوتونیوم ساختند. تنها کشوری که برای ساختن اولین سلاح اتمی خود فقط از اورانیوم استفاده کرد و موفق هم شد، آفریقای جنوبی بود. ایران را متهم می‌کنند که می‌خواهد چنین راهی را برود.

ایران راکتور اتمی بوشهر را تقریباً تمام کرده است و در اندیشه راکتورهای دیگری است. بیشتر راکتورهای جهان راکتورهای آبی با فشار ۲۶۴ هستند. همچنین راکتورهایی با آب سنگین ۴۴، راکتورهای آبی جوشان ۹۴، راکتورهایی با گرافیت های سردکننده معتدل با آب سبک ۱۶ و راکتورهایی با گرافیت های سردکننده معتدل گازی ۱۸ هم می‌توان دید. بیشترین نیروگاه های هسته ای از اورانیوم غنی شده ضعیف استفاده می‌کنند که شامل ۲٪ تا ۵٪ اورانیوم ۲۳۵ هستند. بقیه مانند بیشتر راکتورهای آب سنگین می‌توانند با اورانیوم طبیعی کار کنند. امروزه تنها دو «سورجنراتور» در دنیا وجود دارد.

چند سال پس از آن، کره شمالی نشان داد که می‌خواهد اولین آزمایش های سلاح های هسته ای خود را آغاز کند. به همین دلیل است که امروزه منطق: «نباید اجازه داد تا ایران به کره شمالی دوم تبدیل شود»، خیلی پشتیبانی می شود. برنامه هسته ای ایرانیان، بنا به گفته هایشان و بنا به تأیید تهران، حتی اگر یک برنامه کاملاً صلح آمیز هم باشد، بنا به تجربیاتی که از کره شمالی وجود دارد، بهتر است با شک نگاه شود.

عناصر اصلی چرخه سوختی انرژی هسته ای صلح آمیز، بشر را با خطرات ایمنی که از خطرات شاخص فناوری هسته ای است، روبرو می سازند. به عنوان مثال، غنی سازی می‌تواند در تولید مواد سوختی برای راکتورها و در عین حال برای ساختن سلاح های هسته ای نیز به کار رود. اختلاف در استفاده مواد سوختی در آن دو حالت، نه چندان اساسی بلکه بسیار جزئی است. انواع زیادی از راکتورها می‌توانند در یک زمان واحد و همزمان، پلوتونیوم هسته ای با اهداف نظامی و تولید برق تهیه کنند. در پالایشگاه های هسته ای، پلوتونیوم برای استفاده نظامی به همان روشی می‌تواند پالایش شده و به کار رود که در یک راکتور هسته ای صلح آمیز انجام می شود.

خطر تولید بمب های هسته ای با تعداد ساخت نیروگاه های تازه در جهان، رابطه مستقیم دارد. علیرغم همه تلاش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، حد و مرز انرژی هسته ای صلح آمیز و نظامی در این فناوری، از هم جدایی ناپذیرند. آخرین مثالی که در این باره می‌توان زد، ایران است. در نهایت امر، هیچ‌کس نمی‌تواند مخالف گردن نهادن به کنترل اتمی باشد.

بلافاصله بعد از دستگیری ام، مجبور به تحمل ضرب و شتمی شدم که متعجبم کرد: این تازه شروع زندانی شدنم در اوین بود - آنها تا کجا پیش می روند؟ داستان های زیادی شنیده بودم و نمی توانستم سد راه افکار وحشتناکی شوم که به ذهنم خطور می کرد: ناخن های انگشت ها کشیده شده بودند. شوک های الکتریکی به بیضه ها. پدرم که زندانی دوران شاه بود، می گفت: «اولین کاری که او با انبردست ها انجام داد این بود که لاله گوشم را با آن پیچاند.»«اگر فکر می کنی که این کار درد دارد، فقط منتظر بمان. هیچ چیزی دردناک تر از زمانی نیست که از آن انبردست ها برای کشیدن ناخن هایت استفاده می کنند.»

نویسنده مدام این غلط مصطلح را تکرار می کند که «اسراییل با یک بمب اتمی نابود خواهد شد.» البته قصد نیست که وحشت چنین حمله احتمالی را بخواهیم کم کنیم ولی حتی اگر هم برای مثال یک بمب مگاتنی در اختیار مثلا ایران قرار بگیرد، چند بمب اتمی لازم است تا مناطق پرجمیعت از حیفا گرفته تا اشکلون یا از تل آویو گرفته تا اورشلیم (بیت المقدس) را بخواهد نابود کند، چه برسد به تمامی کشور اسراییل.

میلانی در گفت وگوی خود با «ایران در جهان» توضیح می دهد که در مسیر ده ساله نوشتن کتاب با چه مشکلاتی مواجه بوده است، خواندن کتاب برای نسل جوان و میان سال ایرانی چه سودمندی هایی دارد و در نهایت چالش های شخصی و حرفه ای اش به عنوان یک محقق و نویسنده در برابر حقایق جدیدی که با آن در مسیر تحقیق مواجه می شده است چه بوده است.

جیل می گوید: «تقریبا همه کتاب ها در مورد ایران سیاسی است. به این نتیجه رسیدم که در واقع هیچ کس یک سفرنامه در مورد ایران ننوشته است. من هم نویسنده سیاسی یا مورخ نیستم. در واقع من یک علاقمند جغرافیا هستم. هیچ کس هم درباره طبیعت و ذخایر تاریخی و مردم عادی ایران نمی نویسد. دلم می خواست صفحاتی هم باشد که به آن ها اختصاص داده شود، چرا که خیلی بین آن چه دولت و حاکمیت در ایران هست و آن چه مردم ایران هستند، تفاوت وجود دارد.»

در سال ۱۹۷۸ شیرین عبادی که بعدها برنده جایزه صلح نوبل شد، در حمله به وزارت دادگستری تهران در اعتراض به حکومت شاه، حضور داشت چرا که «آینده ای سرشار از امید را می دید.»

درباره محمد رضا پهلوی، آخرین پادشاه ایران که چندان دیری از زمانش نمی گذرد دو دیدگاه وجود دارد. جمهوری اسلامی ایران و بسیاری در اروپا و امریکا محمدرضا را ستگمری خودکامه و زن باره می دانند، ترسویی که تاج خود را در سال 1941 از انگلیس و روس به دست آورد و با کمک امریکا بر تخت خود تکیه زد تا در سال 1979 که با خیزش عمومی، سراسیمه کشور را ترک گفت و 18 ماه بعد در مصر، مرگش ضجه و مویه ای به همراه نداشت. در دیدگاه دوم که حتا در داخل ایران نیز در حال شکل گیری است، محمدرضا مرد دانش و صنعت است. از آغازی دلسرد کننده در 1941 (برابر 1320) در کشوری به تاراجِ امپراتوری (...)

ده پرسش از رکسانا صابریِ روزنامه نگار دربارۀ دوران بازداشتش در ایران. خانم صابری، وزارت اطلاعات ایران شما را تهدید کرده است: اگر یک وقتی در بارۀ بازداشتتان حرف بزنید آدم کش های وزارت را همه جا خواهید دید. حالا شما حتی کتابی دربارۀ این دوران در زندان مخوف اوین نوشته اید. هیچ نمی ترسید؟ صابری: نمی دانم آیا تهدیدها جدی بودند یا نه. اما من همیشه آنها را در ته ذهنم دارم. گاهی پشت سرم را نگاه می کنم که مبادا دنبالم باشند. کابوس می بینم. با این وجود باید دربارۀ آنچه برمن گذشت بنویسم زیرا هنوز هم برای آدم های زیادی در ایران پیش می آید. شبیه آنچه بر سرمن آمد و خیلی (...)

ایرج پزشکزاد در آپارتمان کوچک و روشنی ته پاریس پانزدهم زندگی می‌کند. در سالن، کتاب به زبان فرانسه و فارسی، شماره‌های مجله تاریخ و یک کامپیوتر. در روی زمین، فرشی که حتما ایرانی است. سبیل و موهای به رنگ برفش، او شلواری جین و پولوور یقه هفت آبی به رنگ چشمانش به تن دارد. او پرانرژی، پرحرف و به طور دلنشینی باادب است. بی‌شک همسایگانش می‌دانند که این آقای ۸۲ ساله، ایرانی است چون بیشتر از سی سال است که در این محله زندگی می‌کند. با این وجود، هیچ کدامشان نمی‌دانند که وی نویسنده دایی جان ناپلئون، موفق‌ترین اثر ادبی قرن بیستم در کشور خودش است. این کتاب که در سال ۱۹۷۳ به (...)