از سوی دیگر مباحثات بر سر برنامه هسته ای جمهوری اسلامی از کنترل خارج شده است. نظام حاکم بر ایران به غنی سازی ادامه داده و با درخواست های جهانی مخالفت می کند و به سوی ساخت بمب اتمی می رود. باراک اوباما و دولتش مشغول مذاکره شدند تا در شورای امنیت تحریم های ایران را افزایش دهند. با این حال ایران در حال نزدیک به بهینه کردن روش های غنی سازی است تا بتواند غنی سازی را در حد ساخت بمب اتمی برساند. هرچه ایران به ساخت بمب اتمی نزدیک تر شود، احتمال حمله اسراییل، البته با کمک واشینگتن، به تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی بیشتر می شود.

رفتار دولت ایران در انحراف در برنامه اتمی، همکاری نکردن با بازرسان آژانس و اعلام نظرها برای محو اسراییل و سرکوب خونین و شدید در داخل کشور، دولت اوباما را به این جا رسانده که درهای گفت وگو با ایران را ببندد. دیپلماسی باید بتواند تا پیش از این که ایران از خطر قرمز بمب اتمی عبور کند، جواب دهد. صداهایی که خواستار گفت وگو با ایران بود حالا می گوید رژیم ایران باید برود.

اما بستن راه گفت وگو با ایران اشتباهی خطرناک و مهلک است. همانگونه که کتاب جدیدم، «چگونه دشمنان به دوستان تبدیل شدند» تایید می کند، حتی بدترین خصم ها هم می توانند از راه مذاکره اختلافات را کنار بگذارند. به چهار دلیل عمده، آمریکا و متحدانش باید درها را برای گفت وگو تا ساعت یازده، (لحظه آخر) بازنگه دارند.

اول این که تحریم های شدیدتر، فقط ابزاری برای دیپلماسی است و نه وسیله ای برای رسیدن به رفتار بهتر. تحریم های شدیدتر از این شاید نتواند در شورای امنیت تصویب شود.

اگر تحریم های بیشتر جوابگو باشد، به خاطر این است که ایران با جبهه دیپلماسی روبرو شده است و دولت مجبور می شود به توافق برسد تا از انزوا جلوگیری کند. تحریم های جدید هشدار می دهد اما نتیجه نمی گیرد و راه موثر همان دیپلماسی است.

دوم، هزینه ترک دیپلماسی آنقدر بالاست که باید به آن ادامه داد حتی اگر ایران از آن فرار کند. کنار گذاشتن دیپلماسی، تنها دو چاره ناخوشایند باقی نمی گذارد: همزیستی با ایران اتمی و یا حمله نظامی به تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی.

اگر ایران به سلاح دست یابد، شاید سیاست خارجی دیگری را در دستور کار قرار دهد و امکان مقابله حمله اتمی را در دستور کار قرار می دهد.

ولی خوب، دولت حاکم بر ایران هم یک دولت نرمال نیست و به پیش بینی های واقع بینانه عمل نمی کند. حتی اگر این کار را بکند، ایران اتمی باعث رقابت تسلیحاتی و قدرت بیشتر گروه های تندرو می شود و سرتاسر خاورمیانه را فرا می گیرد. چتر امنیتی آمریکا بر فراز خلیج فارس شاید اعصاب ها را کمی آرام کند اما باعث تقویت حمایت تندروها از نظام جمهوری اسلامی می شود.

حمله نظامی هم خطرات خودش را دارد. حتی یک حمله موفق و تمیز فقط به مدت چند سال برنامه اتمی جمهوری اسلامی را به تعویق می اندازد و تاسیسات اتمی را عمیق تر و مخفی تر می کند. در پاسخ به هرگونه حمله، ایران شاید کشتیرانی در خلیج فارس را هدف قرار دهد که بر روی قیمت نفت در جهان تاثیر می گذارد.

ایران می تواند اوضاع در عراق و افغانستان را برهم بزند و این دو کشور را به آتش بکشد که می تواند به حمله بیشتر به اروپا، آمریکا و اسراییل در سطح جهان منتهی شود. این مسائل با دیپلماسی مستمر قابل حل است و شاید نتوان به سرعت آن را انجام داد، اما شدنی است.

دلیل سوم برای تعقیب دیلپماسی درگیری های سیاسی درون ایران است. هرگونه چالش قدرت در ایران، سیاست خارجی متزلزل را در پی می آورد که نیازمند کار جدی و دقیق است و تمامی چالش های سیاسی درون کشور می تواند به بهتر شدن راه های رسیدن به دیپلماسی منتهی شود.

احمدی نژاد هم اول خواستار طرح تبادل سوخت اتمی بود اما پس از چند ماه تاخیر و با کمک برزیل و ترکیه به آن تن داد. احمدی نژاد شاید شلوغ بازی دربیاورد اما شاید بتوان به او فهماند که نفع سیاسی او در حل این مسئله است. برای همین اگر راه دیپلماسی باز باشد بهتر است.

در آخر باید گفت با ادامه غنی سازی از سوی ایران می توان بالاخره به یک تفاهم رسید. گفت وگوی آمریکا باید متمرکز برم مسائلی چون افغانستان و عراق باشد که دو طرف منافع مشترک دارند. همکاری مشترک برای مبارزه با مواد مخدر در افغانستان می تواند به همکاری بیشتر در زمینه هسته ای منتهی شود. ایران هنوز چند سال با فناوری ساخت بمب اتمی فاصله دارد و از این رو زمان برای دیپلماسی در اختیار هست.

با دور شدن ایران از هرگونه توافق با دولت اوباما، امکان بسته شدن باب گفت وگوها وجود دارد. حتی با حضور تحریم های بیشتر، شاید هنوز امکان گفت وگو و حل صلح آمیز خطرناک ترین بحران جهان امروز وجود دارد.

* چارلز ای کوپچان، استاد روابط بین الملل در دانشگاه جورج تاون و کارشناس شورای روابط خارجی آمریکا است.