امروزه، شهر هرات که در نزدیکی مرز ایران واقع شده، تنها شهر افغانستان است که در تمامی مدت 24 ساعت، برق دارد، اتوبان هایی سالم دارد و نقشه برای احداث خط آهن هم مهیا شده است. حتی مقامات آمریکایی هم اذعان دارند که تمامی پیشرفت های سریع، مرهون خدمات ایران است. تنش جدی ایران و آمریکا بر سر برنامه هسته ای جمهوری اسلامی ایران که به زدن اتهام های ترویج ناامنی در عراق از سوی آمریکا به ایران شدت گرفته، در افغانستان اما هنوز آرام است. افغانستان، می تواند پل همکاری میان ایران و آمریکا باشد هر چند خطر آن هست که به میدان جنگ این دو، تبدیل شود. حوادث اخیر، تمامی فرصت های خوب را به خطر انداخته است: ایران به تازه گی پیشنهاد کرده که تدریس و تربیت وزارت مبارزه با مواد مخدر را در دست گیرد و مقامات آمریکا هم به دولت افغانستان اعلام کرده اند که با این کار مخالفتی ندارند. ماه گذشته، دولت ایران قراردادی را با دولت افغانستان امضا کرد که تمامی وزارت علوم این کشور را راه اندازی کرده و تربیت معلمان و اساتید را به عهده گیرد و تمامی نظام دانشگاهی افغانستان را به روز کند. این کار فرصتی بود تا ایرانی ها با مقامات آمریکایی گفت و گو و مذاکره مستقیم و رو در رو داشته باشند و با مقامات سازمان کمک های آمریکا دیدار کنند. اما روند اتهام زدن مقامات دولت افغانستان به ایران هم افزایش پیدا کرده و افغانستان ایران را به حمایت از گروه های شبه نظامی مخالف حضور نیروهای نظامی خارجی در افغانستان، متهم کرده است. دو هفته پیش، حامد کرزی، رییس جمهوری افغانستان، سفارتخانه های «برخی کشورهای همسایه» را متهم کرد به گروه های مخالف دولت در پارلمان این کشور، پول می پردازند به ویژه به فرماندهان سابق نظامی که مخالف کارهای دولت هستند. کارشناسان سیاسی اعلام کردند که این اتهام متوجه فقط دو کشور ایران و پاکستان است. این در حالی است که پاکستان بیشترین اتهام حمایت از گروه های شبه نظامی در افغانستان را یدک می کشد اما ایران هدف جدی اتهامات مقامات دولت افغانستان شده است.

یکی از ژنرال های سابق اتحاد شمال افغانستان که ارتش او در مقابل طالبان جنگیده است، خبر داد که ایران فرماندهان نظامی سابق را در مشهد تعلیم می دهد و با تاکید بر پروپاگاندای حضور نظامیان آمریکایی در افغانستان، آنها را به افغانستان می فرستد. این ژنرال که درخواست کرد به دلایل امنیتی، نام او فاش نشود، خبر داد ایران مشغول سازماندهی و راه اندازی سپاه محمد است که آن زمان علیه طالبان می جنگید و حالا ممکن است علیه نیروهای نظامی آمریکا در عراق، وارد مبارزه شود. محمد رضا براهیمی، سفیر ایران در کابل ابراز تاسف کرد که چنین شایعاتی درباره افغانستان منتشر شده است و تمامی این اتهامات را رد کرد. وی گفت:«ما با قدرت از دولت آقای کرزی حمایت می کنیم و از هیچ گروهی که خارج از دولت باشد، حمایت نکرده و نمی کنیم. هیچ مدرکی هم وجود ندارد که نشان دهد ایران از گروه های شبه نظامی، حمایت می کند». پنج سال پیش، افغانستان به میدان خوبی تبدیل شد که ایران و آمریکا در آن همکاری کنند، آن هم در حالی که روابط دو کشور از زمان وقوع انقلاب در ایران، قطع شده است. آمریکا و ایران یک دشمن متحد داشتند، رژیم طالبان در افغانستان، که پس از حوادث یازدهم سپتامبر، دیپلمات های ایرانی و آمریکایی، رابطه و همکاری نزدیکی داشتند تا درباره آینده افغانستان در کنفرانس در بن، آلمان، گفت و گو کنند. جیمز دابینز، نماینده جورج بوش به آن کنفرانس بود که می گوید:«در اصول کلی و پایه هردوطرف، درک مشترک داشتند.

وی اضافه کرد که جواد ظریف، نماینده ایران درسازمان ملل، نقش بسیار پررنگی در متقاعد کردن رهبران جبهه شمال برای زمینه سازی برقراری دولت حامد کرزی، داشته است. در آن زمان، همکاری ایران و آمریکا خوب بود و مظنونان همکاری با القاعده در ایران دستگیر و به مقامات آمریکایی تحویل داده شدند تا به زندان گوانتانامو منتقل شوند». دابینز خبر داد که حتی ایران پیشنهاد داده نیروهای نظامی افغانستان را زیر نظر نیروهای آمریکایی، آموزش دهد که واشینگتن هنوز به این پیشنهاد، پاسخ نداده که به تدریج امکان این همکاری از بین رفته است. حالا هم که دیپلمات های آمریکایی دستور دارند در برنامه های طولانی مدت با مقامات ایرانی گفت و گو نکرده و وارد همکاری هم نشوند. حتی کار به جایی رسیده که قرار شده کمک های بشردوستانه ای که به افغانستان می رود، برای رسیدن به شهر هرات که سومین شهر بزرگ افغانستان است، از کابل به هرات حمل شود و دیگر از مرز مشترک و نزدیک ایران استفاده نشود. مبارزه با مواد مخدر هم موضوع همکاری دیگری با ایران است که آن هم از برنامه کاری حذف شده است. ایران مشکل اساسی با بازار تریاک در کشور خود دارد و برای مبارزه با مواد مخدر به افغانستان پیشنهاد همکاری داده اما هنوز امکان این همکاری با توجه به همکاری مشاوران آمریکایی، بسیار ضعیف است. ضیا رحمان، رییس همکاری های مرزی افغانستان می گوید:«ما دیگر با ایران همکاری نداریم. ما در طرف خود کار می کنیم و ایرانی ها هم در طرف مرزی خودشان کار می کنند».

تمامی تنش های اخیر، مدرن سازی مرز اسلام قلعه از سوی آمریکا را هم در سایه خود گرفته است که در این نقطه مرزی، میلیونها دلار سرمایه گمرک در فساد مالی مفقود شده است. ایران از بازدید روزانه آمریکایی ها از مرز ابراز ناراحتی و نگرانی کرده است. ایران همچنین نگران سرمایه گذاری 70 میلیون دلاری آمریکا برای بازسازی پایگاه نظامی سابق شوروی در هرات کرده است. عزت الله آصفی، فرماندار سابق فره، که از شهرستان های مرزی افغانستان است، در مدت 15 ماهی که فرماندار بوده، به ایران گفته به شهرستان فره، جاده بکشد، مرز را به آن جا باز کند و برق هم به آن جا بدهد. وی اضافه کرد که در تمامی جلسات، یک ایرانی رسمی و عالی رتبه به نام سردار رضوی، حاضر بوده است. آصفی اضافه کرد که مقامات آمریکایی برای همکاری با ایران، پیام های متفاوت داده اند و خواسته اند افغانستان، مرز جدیدی با دشمن آمریکا، باز نکند. این ها همه در حالی است که ایران 560 میلیون دلار به افغانستان و برای بازسازی کرده است در حالی که آمریکا فقط 10 میلیارد دلار در افغانستان هزینه کرده است. در خیابان های هرات می توان نشانه های کمی از کمک آمریکا را دید اما بسیاری از مغازه داران شهر هرات، زمانی در ایران پناهنده بوده اند. بسیاری از مردم هرات، حجاب رایج ایران را دارند و برقع بر سر نمی اندازند. خیلی وقت ها مانند زنان ایران، شلوار جین زیر مانتوهای خود می پوشند و کفش ورزشی پا می کنند و از زندگی خود در ایران بسیار درس گرفته اند و از آزادی و درس خواندن لذت می برند. آمریکایی ها به ایران تهمت می زنند که در پی برهم زدن بازار اقتصاد است اما بسیاری از اهالی هرات، با ایران روابط اقتصادی نزدیک دارند. شفیق احمد، معاون مدیر سرمایه گذاری در افغانستان می گوید که سرمایه گذاری ایران باعث کمک به اقتصاد افغانستان می شود. وی حضور ایران را پررنگ می داند و می گوید که ایران بیش از 30 دیپلمات در هرات دارد در حالی که آمریکا فقط یک نفر را دارد. ■